طرق حيل روايات سه تاست ( رجوع به صفحه 342 ) : ضم ضميمه : اول : طريق ضم ضميمه . اين طريق در مورد نقدين وارد شده است . بيع به شرط تأخير قرض ( رجوع به صفحه 339 ) : دوم : طريق بيع به شرط تأخير قرض مانند روايت زير : كا عن محمد بن اسحق بن عمار قال : قلت لابى الحسن عليه السلام : يكون لى على الرجل دراهم فيقول : اخّرلى بها و انا اربحك . فأبيعه جبة تقوّم على بالف درهم بعشرة آلاف درهم او قال بعشرين الف درهم و اؤخّره بالمال قال : لا بأس ( 1 ) . حل اين روايت مشكل است . عينه ( رجوع شود به صفحه 402 ) : سوم طريق عينه ( 2 ) و آن چنين است كه صاحب پول متاعى را به محتاج نسيئه مىفروشد و نقداً به كمتر مىخرد ، يا با دخالت ثالثى معامله مىكنند به اين نحو كه متاع را از ثالث مىخرد به مبلغى نقد و به محتاج مىفروشد به مبلغ بيشتر نسيئه . سپس محتاج متاع را به ثالث مىفروشد به همان مبلغ اول نقداً ( 3 ) . از سه نوع حيله اى كه در روايات است ، ضم ضميمه و عينه حل شدنى است . اشكال در معامله به شرط قرض با تأخير است : حل اين دسته از روايات چنين است كه طالب العينه واقعاً طالب متاع است ( 4 ) و لذا هر متاعى را مورد

--> ( 1 ) . وافى ، ج 3 ، ص 97 ( 2 ) . براى اين مسأله بايد رجوع شود به مسأله اى كه در فقه در باب نقد و نسيئه عنوان مىكنند تحت عنوان « و يصح ان يبتاع ما باعه نسيئة قبل الاجل بزيادة و نقصان بجنس الثمن و غيره . . . و لو حل الاجل فابتاعه من المشترى . . . » ( رياض و شرح لمعه و شرايع و غير اينها ) . رجوع شود به ورقه هاى ربا - عينه . ( 3 ) . در اينجا ثالث فقط واسطه است . محتاج را طالب العينه مىگويند . ( 4 ) . اين جهت فرضاً با روايات سازگار باشد با دو تعريفى كه [ قبلًا ] شد سازگار نيست ، بلكه عمده در باب عينه اين است كه تاجر سررسيدهايى پيدا مىكند و پولى در دست ندارد ، از اعتبار خود استفاده مىكند و بعضى معاملات مدتدار مىكند و كالا را تبديل به پول نقد مىكند و سررسيدهاى خود را مىپردازد . چيزى كه هست گاهى از خود طلبكار نسيه مىخرد يعنى از اعتبارى كه نزد خود او دارد استفاده مىكند و بعد به خود او مىفروشد ، و گاهى از اعتبارش نزد ثالثى استفاده مىكند . در صورت اول نبايد خريد و فروش جنس صورى باشد . لهذا در روايات قيد شده است كه طالب العينه بايد آزاد باشد از هر كه مىخواهد نسيه بخرد و به هركه مىخواهد نقد بفروشد و اين اشكالى ندارد . عليهذا روايات عينه قابل حل است . پس ، از سه نوع حيله ربا كه در روايات آمده است دوتايش كاملًا قابل حل است و فقط بيع به شرط قرض است كه نيازمند بحث بيشترى است .